වාහක මඟින් බෝවන රෝග සහ මර්දන ක්‍රමවේද — උ/පෙළ ජීව විද්‍යාව

වාහක මඟින් බෝවන රෝග සහ මර්දන ක්‍රමවේද ගැන මතක තබා ගත යුතු දේ කුමක්ද?

• වාහක මගින් බෝවන රෝග යනු මදුරුවන්, මැස්සන් සහ කිනිතුල්ලන් වැනි ආත්‍රොපෝඩාවන් මගින් සම්ප්‍රේෂණය වන වෛරස්, බැක්ටීරියා හෝ ප්‍රොටොසෝවා ආසාදන වේ.
• ඩෙංගු උණ: Flavivirus කාණ්ඩයේ DENV 1-4 වෛරස් මගින් ඇතිවේ; දිවා කාලයේ දෂ්ට කරන Aedes aegypti සහ Aedes albopictus ගැහැනු මදුරුවන් පිරිසිදු එකතැන පල්වෙන ජලයේ බෝවෙයි; ඇස් පිටුපස වේදනාව, පට්ටිකා අඩුවීම සහ රුධිර ප්ලාස්මා කාන්දු වීම ප්‍රධාන ලක්ෂණ වේ.
• මැලේරියාව: රාත්‍රී කාලයේ දෂ්ට කරන ගැහැනු Anopheles මදුරුවන් මගින් සම්ප්‍රේෂණය වන Plasmodium (P. falciparum, P. vivax) ප්‍රොටොසෝවා මගින් ඇතිවේ; රතු රුධිර සෛල විනාශ කරමින් වෙව්ලුම් උණ ඇති කරයි.
• බරවා (ෆයිලේරියාව) සහ ලීෂ්මනයිසිස්: අපිරිසිදු ජලයේ බෝවන Culex quinquefasciatus මදුරුවා මගින් බරවා පණුවා (Wuchereria bancrofti) බෝකර වසා නාල අවහිර කරයි; වැලි මැක්කන් මගින් ලීෂ්මනයිසිස් චර්ම රෝගය බෝවේ.
• ඒකාබද්ධ වාහක කළමනාකරණය (IVM): පාරිසරික පාලනය (ජලය රැඳෙන බඳුන් ඉවත් කිරීම), ජෛව විද්‍යාත්මක පාලනය (ගප්පි සහ ගැම්බූසියා වැනි කීටභක්ෂක මසුන්, BTI බැක්ටීරියා), සහ රසායනික පාලනය (කෘමිනාශක, මදුරු දැල්).

ඔබම පරීක්ෂා කර බලන්න (විනාඩියක්)

1. මදුරු විශේෂවල බෝවන ස්ථාන

   ඊඩිස් පිරිසිදු ජලය රැඳුණු කෘතිම බඳුන්වලද (ටයර්, යෝගට් කෝප්ප), ඇනොෆිලීස් පිරිසිදු ස්වාභාවික ජලයේද (දිය පහරවල්, කුඹුරු), සහ කියුලෙක්ස් අපිරිසිදු කාණු සහ මලාපවහන ජලයේද බෝවේ.

2. ශ්‍රී ලංකාවේ මැලේරියා නිවාරණය

   දැඩි නිරීක්ෂණ හා පාලන ක්‍රමවේද නිසා 2016 දී ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (WHO) විසින් ශ්‍රී ලංකාව මැලේරියාවෙන් තොර රටක් ලෙස සහතික කරන ලදී.

3. ඩෙංගු කම්පන තත්ත්වය (DSS)

   වෙනත් ඩෙංගු ප්‍රභේදයකින් දෙවන වරට ආසාදනය වූ විට ප්‍රතිදේහ මගින් වෛරසය වැඩි වැඩියෙන් සෛල තුළට ගෙන ගොස් රුධිර වාහිනී වලින් ප්ලාස්මා කාන්දු කර කම්පනය ඇති කරයි.

අද වාහක මඟින් බෝවන රෝග සහ මර්දන ක්‍රමවේද ප්‍රශ්න පුහුණු වන්න

මූලාශ්‍රය: NIE G.C.E. (A/L) Biology Syllabus & Resource Book, Unit 10

මුලින්ම ඉගෙන ගත යුත්තේ කුමක්ද?

ඊළඟට එන්නේ කුමක්ද?

විෂය නිර්දේශයේ ඊළඟට

වාහක මඟින් බෝවන රෝග සහ මර්දන ක්‍රමවේද විෂය නිර්දේශයේ පිහිටන්නේ කොතැනද?

ශ්‍රේණිය 13 · වාරය 3