ශ්‍රේණිය 13 — වාරය 3
NIE විෂය නිර්දේශයට අනුකූලයි
ඉඩසර ඇකඩමි යෙදුමේ මෙම වාරයට පාඩම් 14ක් තිබේ (NIE ඒකක 9, 10). සෑම පාඩමකටම, ඔබ අනිවාර්යයෙන් දැනගත යුතු කරුණු සහ පිළිතුර සමඟ විභාග රටාවට අනුව ලියූ ප්‍රශ්නයක් මේ පිටුවේම ඇත. මේ කිසිවකට ගිණුමක් අවශ්‍ය නැත.
මෙම පිටුවේ සිංහල පෙළ යන්ත්‍ර පරිවර්තනයකි. සිංහල කතා කරන අයෙකු විසින් එය තවම පරීක්ෂා කර නැත.
මෙම වාරයේ පාඩම්
ක්ෂුද්‍රජීවීන්ගේ විවිධත්වය සහ ස්වභාවය
අනිවාර්යයෙන් දැනගත යුතු කරුණු
- ග්‍රෑම් පැල්ලම් කිරීමේ අනුක්‍රමය: ක්‍රිස්ටල් වයලට් (ප්‍රාථමික සායම) ⟶ අයඩින් (වර්ණබන්ධකය) ⟶ ඇල්කොහොල් (වර්ණහරකය) ⟶ සැෆ්‍රනින් (ප්‍රතිසායම).
- වෛරස් ප්‍රජනන චක්‍ර: ලයිටික් චක්‍රයේදී ධාරක සෛලය විනාශ වී නව වෛරස් පිටවේ; ලයිසොජනික් චක්‍රයේදී වෛරස් DNA ධාරක බැක්ටීරියා වර්ණදේහයට ඒකාබද්ධ වේ (Prophage).
- ප්‍රියොන ප්‍රතිරෝධී බව: ප්‍රියොනවල න්‍යෂ්ටික අම්ල නොමැති බැවින් සහ ස්ථායී ප්‍රෝටීන ව්‍යුහයක් ඇති බැවින් තාපය හා විෂබීජ නාශකවලට අධික ලෙස ප්‍රතිරෝධී වේ.
එක ප්‍රශ්නයක් උත්සාහ කරන්න
ආකියා වසම (Domain Archaea) බැක්ටීරියා වසමෙන් (Domain Bacteria) නිශ්චිතවම වෙන් කර හඳුනාගත හැකි ව්‍යුහාත්මක ලක්ෂණය කුමක්ද?
- A. Presence of 70S ribosomes in cytoplasm
- B. Absence of a membrane-bound nucleus
- C. Membrane lipids containing branched hydrocarbons with ether linkages
- D. Presence of circular double-stranded DNA
පිළිතුරු තේරීම් ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත.
පිළිතුර බලන්න
පිළිතුර: C. Membrane lipids containing branched hydrocarbons with ether linkages. ආකියාවන්ගේ ප්ලාස්මා පටලවල ඊතර් බන්ධන මඟින් ග්ලිසරෝල් සමඟ බැඳුණු ශාඛා සහිත අයිසොප්‍රීන් දාම පවතින අතර පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් රහිත වේ. බැක්ටීරියාවල ඇත්තේ එස්ටර බන්ධන සහිත මේද අම්ල සහ පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් බිත්ති වේ.
ඉඩසර විසින් විභාග රටාවට අනුව ලියූ ආදර්ශ ප්‍රශ්නයකි. පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍රයකින් ගත් එකක් නොවේ.
ක්ෂුද්‍රජීව විද්‍යාත්මක මූලික රසායනාගාර ශිල්පක්‍රම
අනිවාර්යයෙන් දැනගත යුතු කරුණු
- ඔටෝක්ලේව් පරාමිතීන්: 121°C, 15 psi පීඩනය, මිනිත්තු 15-20; තෙත් තාපය මඟින් ප්‍රෝටීන කැටිගැසීමෙන් ප්‍රතිරෝධී අන්තඃබීජාණු පවා විනාශ වේ.
- කම්බි පුඩුව රත් කිරීම: කම්බිය රතු වනතුරු රත් කර, බැක්ටීරියා ලබා ගැනීමට පෙර එය නිවෙන්නට ඉඩ හැරිය යුතුය (නැතහොත් ක්ෂුද්‍රජීවීන් මැරී යයි).
- පෙට්‍රි දීසි පුර්වනය කිරීම: ඝනීභවනය වන ජල බිඳිති ඒගාර් මතුපිටට වැටී විජිත විනාශ වීම වැළැක්වීම සඳහා පෙට්‍රි දීසි සැමවිටම යටිකුරු කර (පියන පහළට සිටින සේ) පුර්වනය කළ යුතුය.
එක ප්‍රශ්නයක් උත්සාහ කරන්න
පෝෂක ඒගාර් මාධ්‍ය සම්මත ඕටොක්ලේව් (autoclave) මඟින් ජීවානුහරණය කිරීමේදී නිල වශයෙන් නිර්දේශිත උෂ්ණත්වය, පීඩනය සහ කාලය කුමක්ද?
- A. 121 °C, 15 psi (103 kPa), 15-20 minutes
- B. 160 °C, atmospheric pressure, 2 hours
- C. 100 °C, atmospheric pressure, 30 minutes
- D. 134 °C, 30 psi, 5 minutes
පිළිතුරු තේරීම් ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත.
පිළිතුර බලන්න
පිළිතුර: A. 121 °C, 15 psi (103 kPa), 15-20 minutes. ඕටොක්ලේව් ක්‍රමයේදී තෙත් තාපය හා පීඩනය භාවිත කරමින් 121 °C උෂ්ණත්වයකදී, වර්ග අඟලට රාත්තල් 15 ක (15 psi) පීඩනයක් යටතේ මිනිත්තු 15-20 ක් තැබීමෙන් බැක්ටීරියා අන්තස්බීජාණු විනාශ කර ජීවානුහරණය කරයි.
ඉඩසර විසින් විභාග රටාවට අනුව ලියූ ආදර්ශ ප්‍රශ්නයකි. පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍රයකින් ගත් එකක් නොවේ.
මානව රෝගකාරක ක්ෂුද්‍රජීවීන් සහ බෝවන රෝග
අනිවාර්යයෙන් දැනගත යුතු කරුණු
- බහිර්විෂ එදිරිව අන්තර්විෂ: බහිර්විෂ ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයකින් මාරාන්තික වන අතර විශේෂිත ඉලක්ක සෛල වලට බලපායි (ටොක්සොයිඩ් එන්නත් සෑදිය හැක); අන්තර්විෂ සාමාන්‍ය උණ සහ ප්‍රදාහය ඇති කරන අතර ටොක්සොයිඩ් සෑදිය නොහැක.
- කොක්ගේ උපකල්පනවල සීමාවන්: සියලුම වෛරස් සහ ලාදුරු බැක්ටීරියාව වැනි සෛලීය නොවන මාධ්‍යවල වගා කළ නොහැකි ක්ෂුද්‍රජීවීන් සඳහා මෙය යෙදිය නොහැක.
- බීජෞෂණ සමය: රෝගකාරකයා දේහයට ඇතුළු වූ මොහොතේ සිට පළමු රෝග ලක්ෂණය මතුවන තෙක් ගතවන කාලයයි.
එක ප්‍රශ්නයක් උත්සාහ කරන්න
බැක්ටීරියා අන්තඃවිෂ (endotoxins) බැක්ටීරියා බාහිරවිෂවලින් (exotoxins) නිවැරදිව වෙන්කර හඳුනාගත හැකි ව්‍යුහමය හා ජීව විද්‍යාත්මක ගුණය කුමක්ද?
- A. Endotoxins are heat-stable lipopolysaccharide complexes integrated into the outer membrane of Gram-negative bacteria
- B. Endotoxins are readily neutralized by formalin to produce effective toxoid vaccines
- C. Endotoxins exhibit extreme tissue-specific pharmacological toxicity at sub-microgram dosages
- D. Endotoxins are enzymatic proteins actively secreted into extracellular fluid by viable Gram-positive bacteria
පිළිතුරු තේරීම් ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත.
පිළිතුර බලන්න
පිළිතුර: A. Endotoxins are heat-stable lipopolysaccharide complexes integrated into the outer membrane of Gram-negative bacteria. අන්තඃවිෂ (Endotoxins) යනු ග්‍රෑම් සෘණ බැක්ටීරියාවල බාහිර පටලයට ඒකාබද්ධ වී ඇති තාප ස්ථායී ලිපොපොලිසැකරයිඩ (LPS / Lipid A) සංකීර්ණයකි. බැක්ටීරියා සෛලය විනාශ වීමේදී මේවා නිදහස් වේ. බාහිරවිෂ (Exotoxins) යනු ජීවී බැක්ටීරියා මඟින් පිටතට ස්‍රාවය කරන තාප අස්ථායී ප්‍රෝටීන වේ.
ඉඩසර විසින් විභාග රටාවට අනුව ලියූ ආදර්ශ ප්‍රශ්නයකි. පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍රයකින් ගත් එකක් නොවේ.
ක්ෂුද්‍රජීවී ගහන පාලනය කිරීමේ ක්‍රමවේද
අනිවාර්යයෙන් දැනගත යුතු කරුණු
- ඕටෝක්ලේව් සම්මත මිනුම්: 121°C උෂ්ණත්වය, 15 psi පීඩනය සහ මිනිත්තු 15-20 කාලය බැක්ටීරියා අන්තඃබීජාණු විනාශ කිරීමේ විශ්වීය සම්මතයයි.
- 70% මධ්‍යසාරයේ කාර්යක්ෂමතාව: 100% පිරිසිදු මධ්‍යසාරයට වඩා 70% මධ්‍යසාර ද්‍රාවණය සෛල පටල විනිවිද ගොස් ප්‍රෝටීන විනාශ කිරීමට වඩාත් ඵලදායී වන්නේ ජලය අඩංගු වීම නිසාය.
- ප්‍රතිජීවක ප්‍රතිරෝධීතාව (AMR): ප්‍රතිජීවක වැරදි ලෙස හා අධිකව භාවිත කිරීම නිසා ප්‍රතිරෝධී සුපිරි බැක්ටීරියා (MRSA) බිහිවීම ලොවටම දැඩි තර්ජනයකි.
එක ප්‍රශ්නයක් උත්සාහ කරන්න
ප්‍රතිරෝධී බැක්ටීරියා අන්තඃබීජාණු (Geobacillus stearothermophilus වැනි) සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කිරීම සහතික කිරීම සඳහා සාමාන්‍ය පීඩන තාපකයක් (autoclave) තුළ නියම කර ඇති සම්මත මෙහෙයුම් පරාමිතීන් මොනවාද?
- A. 72 °C for 15 seconds followed by rapid chilling
- B. 160 °C in a dry-air oven for 30 minutes
- C. 100 °C at atmospheric pressure for 10 minutes
- D. 121 °C at 15 psi (103 kPa) pure steam pressure for 15–20 minutes
පිළිතුරු තේරීම් ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත.
පිළිතුර බලන්න
පිළිතුර: D. 121 °C at 15 psi (103 kPa) pure steam pressure for 15–20 minutes. පීඩන තාපකයකදී (Autoclave) සංතෘප්ත ජල වාෂ්ප මඟින් 15 psi (103 kPa) පීඩනයක් යටතේ 121 °C උෂ්ණත්වයක් විනාඩි 15-20 ක් පවත්වා ගැනීම සම්මත ක්‍රමයයි. එමඟින් සියලුම සෛල, වෛරස සහ තාප ප්‍රතිරෝධී බැක්ටීරියා අන්තඃබීජාණු විනාශ වේ.
ඉඩසර විසින් විභාග රටාවට අනුව ලියූ ආදර්ශ ප්‍රශ්නයකි. පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍රයකින් ගත් එකක් නොවේ.
කර්මාන්ත, කෘෂිකර්මාන්ත සහ පරිසරයේ ක්ෂුද්‍රජීවී භාවිතය
අනිවාර්යයෙන් දැනගත යුතු කරුණු
- ප්‍රාථමික එදිරිව ද්විතීයික පරිවෘත්තීය ඵල: ප්‍රාථමික ඵල (එතනෝල්) ක්ෂුද්‍රජීවීන්ගේ ඝාතීය වර්ධන අවධියේදී සෛල වර්ධනය සමගම නිපදවේ; ද්විතීයික ඵල (ප්‍රතිජීවක) ස්ථාවර අවධියේදී නිපදවේ.
- බැච් (කාණ්ඩ) එදිරිව අඛණ්ඩ සංස්කෘතිය: බැච් ක්‍රමයේදී පෝෂක එකවර ලබා දී අවසානයේ ඵලදාව ලබා ගනී; අඛණ්ඩ ක්‍රමයේදී අඛණ්ඩව නැවුම් පෝෂක එකතු කරමින් අඛණ්ඩව ඵලදාව ලබා ගනී.
- Bt විෂෙහි විශේෂිතභාවය: Bt ප්‍රෝටීන සක්‍රීය වන්නේ කෘමීන්ගේ ක්ෂාරීය බඩවැල් පරිසරයේ (pH > 9) පමණක් බැවින් ආම්ලික ආමාශ ඇති මිනිසුන්ට හා පෘෂ්ඨවංශීන්ට හානියක් සිදු නොවේ.
එක ප්‍රශ්නයක් උත්සාහ කරන්න
කාබෝහයිඩ්‍රේට උපස්තර මත වායුගෝලීය ගිල්වූ පැසවීම් තත්ත්ව යටතේ පැඟිරි අම්ලය (citric acid) වාණිජ මට්ටමින් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා කාර්මිකව භාවිත කරන සූත්‍රිකාමය දිලීරය කුමක්ද?
- A. Aspergillus niger
- B. Saccharomyces cerevisiae
- C. Penicillium chrysogenum
- D. Rhizopus stolonifer
පිළිතුරු තේරීම් ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත.
පිළිතුර බලන්න
පිළිතුර: A. Aspergillus niger. ඇස්පර්ජිලස් නයිගර් (Aspergillus niger) දිලීරය පැඟිරි අම්ලය (citric acid) කාර්මිකව නිපදවීමට යොදාගනී. සීනි බහුල මාධ්‍යයක අඩු pH අගයක් යටතේ ක්‍රෙබ්ස් චක්‍රයේ එන්සයිම වෙනස්වීම් නිසා විශාල වශයෙන් සිට්‍රික් අම්ලය ස්‍රාවය කරයි.
ඉඩසර විසින් විභාග රටාවට අනුව ලියූ ආදර්ශ ප්‍රශ්නයකි. පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍රයකින් ගත් එකක් නොවේ.
පසෙහි සාරවත් බව රැකීමට පාංශු ක්ෂුද්‍රජීවීන්ගේ දායකත්වය
අනිවාර්යයෙන් දැනගත යුතු කරුණු
- අන්තර් මයිකොරයිසා (VAM): දිලීර ශාක මූල බාහිකය තුළට විනිවිද ගොස් අර්බස්කියුල සහ ආශයිකා සාදයි; ශාකයට පොස්පේට් අවශෝෂණය කර ගැනීමට මූල පෘෂ්ඨ වර්ගඵලය විශාල ලෙස වැඩි කරයි.
- ඇක්ටිනොබැක්ටීරියා වල කාර්යභාරය: පසට ආවේණික සුවඳ (ජියෝස්මින්) ලබා දෙන, සංකීර්ණ කාබනික ද්‍රව්‍ය දිරාපත් කරන සහ ප්‍රතිජීවක නිපදවන සූත්‍රිකාමය බැක්ටීරියා වේ.
- පාංශු සෞඛ්‍ය දර්ශකය: පසෙහි ක්ෂුද්‍රජීවී ජෛව ස්කන්ධය පස සාරවත් බව සහ කෘමිනාශක විෂවීම් හඳුනාගැනීමේ ප්‍රධාන සංවේදී ජීවී දර්ශකයකි.
එක ප්‍රශ්නයක් උත්සාහ කරන්න
ලෙගියුම් භෝගවල මූල ගැටිති තුළ සහජීවීව වාසය කරමින් ලෙග්හිමොග්ලොබින් මඟින් ඔක්සිජන් වලින් ආරක්ෂා කරන ලද නයිට්‍රෝජනේස් එන්සයිමය භාවිතයෙන් වායුගෝලීය නයිට්‍රජන් ඇමෝනියා බවට ඌනනය කරන බැක්ටීරියා ගණය කුමක්ද?
- A. Nitrosomonas
- B. Rhizobium
- C. Pseudomonas denitrificans
- D. Azotobacter
පිළිතුරු තේරීම් ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත.
පිළිතුර බලන්න
පිළිතුර: B. Rhizobium. රයිසෝබියම් (Rhizobium) බැක්ටීරියාව ලෙගියුමිනෝසී කුලයේ ශාක මුල් තුළ මූල ගැටිති සාදයි. එහිදී නයිට්‍රෝජනේස් එන්සයිමය මඟින් N₂ වායුව NH₃ බවට පත්කරයි. මෙම එන්සයිමය ඔක්සිජන් මඟින් අක්‍රිය වීම වැළැක්වීමට ලෙග්හිමොග්ලොබින් වර්ණකය ක්‍රියා කරයි.
ඉඩසර විසින් විභාග රටාවට අනුව ලියූ ආදර්ශ ප්‍රශ්නයකි. පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍රයකින් ගත් එකක් නොවේ.
ජලයේ ගුණාත්මකභාවය සහ අපජල කළමනාකරණය
අනිවාර්යයෙන් දැනගත යුතු කරුණු
- ජෛව රසායනික ඔක්සිජන් ඉල්ලුම (BOD): ජල නියැදියක ඇති කාබනික ද්‍රව්‍ය 20°C දී දින 5 ක් තුළ දිරාපත් කිරීමට වායුගෝලීය ක්ෂුද්‍රජීවීන්ට අවශ්‍ය ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයයි; ඉහළ BOD අගයක් යනු අධික කාබනික දූෂණයයි.
- ඊ. කෝලයි කදිම දර්ශකයක් වීමට හේතු: ක්ෂීරපායී අසූචිවල අතිවිශාල සංඛ්‍යාවකින් පැවතීම, සාමාන්‍ය පිරිසිදු ජලයේ ස්වභාවිකව නොවැඩීම, සහ රසායනාගාරයේදී පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකි වීම.
- සක්‍රීය මඩ ක්‍රමය: අඛණ්ඩව වාතය බුබුළු දැමීමෙන් වායුගෝලීය ක්ෂුද්‍රජීවී සමූහය වර්ධනය වී කාබනික අපද්‍රව්‍ය ක්ෂුද්‍රජීවී ජෛව ස්කන්ධය බවට පත් කර පහසුවෙන් අඩියෙහි තැන්පත් වීම.
එක ප්‍රශ්නයක් උත්සාහ කරන්න
පානීය ජල සම්පාදනයේ සනීපාරක්ෂක ගුණාත්මකභාවය සහ ජීව විද්‍යාත්මක ආරක්ෂාව තක්සේරු කිරීම සඳහා එස්චරීකියා කෝලයි (Escherichia coli) විශ්වීය දර්ශක ක්ෂුද්‍රජීවියා ලෙස බහුලව භාවිත කරන්නේ මන්ද?
- A. It reproduces and multiplies rapidly in pure nutrient-free deep well water
- B. It is the direct causative agent of all waterborne outbreaks of cholera and typhoid
- C. Its presence indicates recent fecal contamination and the potential presence of enteric waterborne pathogens
- D. It survives chlorine disinfection at doses that destroy all other viruses and bacteria
පිළිතුරු තේරීම් ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත.
පිළිතුර බලන්න
පිළිතුර: C. Its presence indicates recent fecal contamination and the potential presence of enteric waterborne pathogens. E. coli බැක්ටීරියාව මිනිසා ඇතුළු උණුසුම් රුධිරය සහිත සතුන්ගේ ආහාර මාර්ගයේ බහුලව වාසය කරයි. ජලයේ E. coli පැවතීම යනු මෑතකදී මලද්‍රව්‍ය මඟින් ජලය දූෂණය වී ඇති බවට ස්ථිර සාක්ෂියකි. එමඟින් ටයිෆොයිඩ්, අතීසාරය වැනි භයානක රෝගකාරක ක්ෂුද්‍රජීවීන් ජලයේ පැවතීමේ අවදානම පෙන්නුම් කරයි.
ඉඩසර විසින් විභාග රටාවට අනුව ලියූ ආදර්ශ ප්‍රශ්නයකි. පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍රයකින් ගත් එකක් නොවේ.
ඝන අපද්‍රව්‍ය ප්‍රතිචක්‍රීකරණය සහ පාරිසරික වැදගත්කම
අනිවාර්යයෙන් දැනගත යුතු කරුණු
- කොම්පෝස්ට්කරණයේ තාපකාමී අවධිය: ක්ෂුද්‍රජීවීන්ගේ පරිවෘත්තීය තාපය නිසා උෂ්ණත්වය 55-65°C දක්වා ඉහළ යයි; එමගින් වල් පැලෑටි බීජ සහ රෝගකාරක විනාශ වී පොහොර විෂබීජහරණය වේ.
- කාබන්-නයිට්‍රජන් (C:N) අනුපාතය: සාර්ථක කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයට ප්‍රශස්ත C:N අනුපාතය 25:1 ත් 30:1 ත් අතර විය යුතුය.
- කාන්දු පෙරණය (Leachate): කසළ ගොඩවල් හරහා වැසි ජලය කාන්දු වීමේදී විෂ රසායන සහ බැර ලෝහ දියවී සෑදෙන කළු පැහැති විෂ දියරය භූගත ජලයට එක්වීම දැඩි පාරිසරික ගැටලුවකි.
එක ප්‍රශ්නයක් උත්සාහ කරන්න
වාණිජ ජීව වායු ජනකයක් තුළ ඝන කාබනික අපද්‍රව්‍ය නිර්වායු පරිවර්තනයට ලක්වීමේදී, ඇසිටේට්, හයිඩ්‍රජන් සහ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් මීතේන් වායුව බවට පත්කරන අවසාන ජෛව රසායනික පියවර සිදුකරන ක්ෂුද්‍රජීවී කාණ්ඩය කුමක්ද?
- A. Acetogenic sulfate-reducing bacteria
- B. Acidogenic fermentative bacteria
- C. Methanogenic archaea (Methanogens)
- D. Hydrolytic cellulolytic fungi
පිළිතුරු තේරීම් ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත.
පිළිතුර බලන්න
පිළිතුර: C. Methanogenic archaea (Methanogens). ජීව වායු නිෂ්පාදනයේදී අදියර 4ක් ඇත: ජලවිච්ඡේදනය, අම්ලජනනය, ඇසිටෝජනනය සහ මෙතනෝජනනය. මෙහි අවසන් අදියරේදී දැඩි නිර්වායු මෙතනෝජන ආකියාවන් (Methanogenic archaea) මඟින් ඇසිටේට් සහ CO₂/H₂ මීතේන් බවට පත්කරයි.
ඉඩසර විසින් විභාග රටාවට අනුව ලියූ ආදර්ශ ප්‍රශ්නයකි. පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍රයකින් ගත් එකක් නොවේ.
ආහාර නරක්වීම සහ ක්ෂුද්‍රජීවී බලපෑම
අනිවාර්යයෙන් දැනගත යුතු කරුණු
- ක්ලොස්ට්‍රිඩියම් බොටියුලිනම් විෂ: නිර්වායු ටින් කළ ආහාර තුළ හටගන්නා අතිශය මාරාන්තික ස්නායු විෂකි; පේශි අංශභාගය ඇති කරයි; ටින් කිරීමේදී 121°C පීඩන තාපයෙන් බීජාණු විනාශ කළ යුතුය.
- ආහාර ගබඩා කිරීමේ අනතුරුදායක කලාපය: 5°C සහ 60°C අතර උෂ්ණත්වයේදී බැක්ටීරියා අධික වේගයෙන් ගුණනය වේ; පිසූ ආහාර 60°C ට වැඩි උෂ්ණත්වයක හෝ 5°C ට අඩු ශීතකරණයක තැබිය යුතුය.
- ස්ටැෆිලොකොකස් විෂෙහි තාප ස්ථායීතාව: මිනිත්තු 30 ක් තැම්බුවද මෙම විෂ විනාශ නොවන බැවින් පිසූ ආහාර නැවත රත් කළද විෂවීම වැළැක්විය නොහැක.
එක ප්‍රශ්නයක් උත්සාහ කරන්න
නිසි ලෙස ජීවානුහරණය නොකරන ලද ටින්කළ අඩු ආම්ලික ආහාර මඟින් බෝවන, පූර්ව-නිර්මිත අතිශය විෂ සහිත ස්නායු විෂක් මඟින් අංශභාග තත්ත්වයක් ඇති කරන නිර්වායු අන්තඃබීජාණු සාදන බැක්ටීරියාව කුමක්ද?
- A. Staphylococcus aureus
- B. Listeria monocytogenes
- C. Clostridium botulinum
- D. Salmonella enterica
පිළිතුරු තේරීම් ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත.
පිළිතුර බලන්න
පිළිතුර: C. Clostridium botulinum. ක්ලොස්ට්‍රිඩියම් බොටියුලයිනම් (Clostridium botulinum) යනු නිර්වායු අන්තඃබීජාණු සාදන බැක්ටීරියාවකි. ටින් කළ ආහාර තුළ නිර්වායු පරිසරයේදී මෙම බැක්ටීරියාව බොටියුලිනම් ස්නායු විෂ ස්‍රාවය කරයි. එය ස්නායු-පේශි සන්ධිවල ඇසිටයිල්කොලීන් නිදහස් වීම වළක්වා අංශභාගය ඇතිකර මරණය පවා සිදුකරයි.
ඉඩසර විසින් විභාග රටාවට අනුව ලියූ ආදර්ශ ප්‍රශ්නයකි. පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍රයකින් ගත් එකක් නොවේ.
විසිතුරු මසුන් ඇතිකිරීමේ පද්ධති
අනිවාර්යයෙන් දැනගත යුතු කරුණු
- ජලජීවී පෙරහන් තුළ නයිට්‍රජන් චක්‍රය: මත්ස්‍ය අපද්‍රව්‍ය මගින් පිටවන ඇමෝනියා -> නයිට්‍රොසොමොනාස් මගින් නයිට්‍රයිට් බවටද -> නයිට්‍රොබැක්ටර් මගින් නයිට්‍රේට් බවටද පත් වේ; ජලය මාරු කිරීමෙන් නයිට්‍රේට් ඉවත් කරයි.
- පිටියුටරි සාරය එන්නත් කිරීම (ප්‍රේරිත අභිජනනය): කෘතිම හෝමෝන එන්නත් කිරීමෙන් ස්වභාවිකව බිත්තර නොදමන මසුන් කෘතිමව බිත්තර දැමීමට පෙළඹවීම.
- නිරෝධායනය: නව මසුන් ප්‍රධාන තටාකවලට දැමීමට පෙර සුදු ලප රෝගය වැනි පරපෝෂිතයන්ගෙන් තොර බව තහවුරු කිරීමට දින 14-21 ක් වෙනම නිරෝධායන ටැංකිවල තැබිය යුතුය.
එක ප්‍රශ්නයක් උත්සාහ කරන්න
වාණිජමය වශයෙන් වැදගත් විසිතුරු මත්ස්‍ය විශේෂ අතුරින් අභ්‍යන්තර සංසේචනය මඟින් මවගේ කුස තුළම බිත්තර මෝරා සෘජුවම පැටවුන් බිහිකරන සජීවී ප්‍රසව (ovoviviparous) මත්ස්‍ය විශේෂය කුමක්ද?
- A. Angel fish (Pterophyllum scalare)
- B. Guppy (Poecilia reticulata)
- C. Goldfish (Carassius auratus)
- D. Zebra danio (Danio rerio)
පිළිතුරු තේරීම් ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත.
පිළිතුර බලන්න
පිළිතුර: B. Guppy (Poecilia reticulata). ගප්පි (Poecilia reticulata) යනු සජීවී ප්‍රසව (ovoviviparous livebearer) මත්ස්‍ය විශේෂයකි. පිරිමි මත්ස්‍යයාගේ ගුද වරල ගොනොපෝඩියම (gonopodium) ලෙස විකරණය වී ඇති අතර එමඟින් ශුක්‍රාණු ගැහැණු සතාගේ ශරීරයට ඇතුළු කරයි. පැටවුන් බිත්තර කටුවෙන් මවගේ ශරීරය තුළදීම බිහිවී පිහිනිය හැකි පැටවුන් ලෙස එළියට පැමිණේ.
ඉඩසර විසින් විභාග රටාවට අනුව ලියූ ආදර්ශ ප්‍රශ්නයකි. පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍රයකින් ගත් එකක් නොවේ.
උද්‍යාන විද්‍යාත්මක ශිල්පක්‍රම සහ ප්‍රායෝගික අවස්ථා
අනිවාර්යයෙන් දැනගත යුතු කරුණු
- සෛල පූර්ණශක්තිකතාව (Totipotency): ඕනෑම ජීවී ශාක සෛලයකට සුදුසු පෝෂක හා හෝමෝන හමුවේ සම්පූර්ණ නව ශාකයක් බවට පත්වීමට ඇති ජානමය හැකියාවයි.
- පටක රෝපණයේ හෝමෝන අනුපාතය: ඉහළ ඔක්සින් : අඩු සයිටොකයිනින් මගින් මුල් හටගනී; අඩු ඔක්සින් : ඉහළ සයිටොකයිනින් මගින් කඳන් හටගනී; සමබර මට්ටම් මගින් කැලසය (අවිභේදිත සෛල ගොඩ) සාදයි.
- බද්ධ කිරීමේදී කැම්බියම පෙළගැසීම: අනුජයේ සහ ග්‍රාහකයේ සනාල කැම්බියම් ස්ථර එකිනෙක ස්පර්ශ වන සේ තැබීම බද්ධය සාර්ථක වීමට අනිවාර්ය වේ.
එක ප්‍රශ්නයක් උත්සාහ කරන්න
ශාක පටක රෝපණයේදී (ක්ෂුද්‍ර ප්‍රචාරණය), විභේදනය නොවූ කැලසයකින් (callus) ආගන්තුක මුල් ප්‍රේරණය කිරීම සහ වර්ධනය උත්තේජනය කිරීම සඳහා පෝෂක මාධ්‍යයට යොදනු ලබන ශාක හෝමෝන සාන්ද්‍රණ අනුපාතය කුමක්ද?
- A. High gibberellin to low abscisic acid ratio
- B. High cytokinin to low auxin ratio
- C. High auxin to low cytokinin ratio
- D. High ethylene to low brassinosteroid ratio
පිළිතුරු තේරීම් ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත.
පිළිතුර බලන්න
පිළිතුර: C. High auxin to low cytokinin ratio. ශාක පටක රෝපණයේදී ඉන්ද්‍රිය ජනනය සිදුවන්නේ ඔක්සින් හා සයිටොකයිනින් අනුපාතය මඟිනි. ඔක්සින් සාන්ද්‍රණය සයිටොකයිනින් සාන්ද්‍රණයට වඩා ඉහළ මට්ටමක පවතින විට (High auxin to cytokinin ratio) කැලසයෙන් මුල් සෑදීම ප්‍රේරණය වේ. සයිටොකයිනින් ඉහළ වූ විට රිකිලි හටගනී.
ඉඩසර විසින් විභාග රටාවට අනුව ලියූ ආදර්ශ ප්‍රශ්නයකි. පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍රයකින් ගත් එකක් නොවේ.
වාහක මඟින් බෝවන රෝග සහ මර්දන ක්‍රමවේද
අනිවාර්යයෙන් දැනගත යුතු කරුණු
- මදුරු විශේෂවල බෝවන ස්ථාන: ඊඩිස් පිරිසිදු ජලය රැඳුණු කෘතිම බඳුන්වලද (ටයර්, යෝගට් කෝප්ප), ඇනොෆිලීස් පිරිසිදු ස්වාභාවික ජලයේද (දිය පහරවල්, කුඹුරු), සහ කියුලෙක්ස් අපිරිසිදු කාණු සහ මලාපවහන ජලයේද බෝවේ.
- ශ්‍රී ලංකාවේ මැලේරියා නිවාරණය: දැඩි නිරීක්ෂණ හා පාලන ක්‍රමවේද නිසා 2016 දී ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (WHO) විසින් ශ්‍රී ලංකාව මැලේරියාවෙන් තොර රටක් ලෙස සහතික කරන ලදී.
- ඩෙංගු කම්පන තත්ත්වය (DSS): වෙනත් ඩෙංගු ප්‍රභේදයකින් දෙවන වරට ආසාදනය වූ විට ප්‍රතිදේහ මගින් වෛරසය වැඩි වැඩියෙන් සෛල තුළට ගෙන ගොස් රුධිර වාහිනී වලින් ප්ලාස්මා කාන්දු කර කම්පනය ඇති කරයි.
එක ප්‍රශ්නයක් උත්සාහ කරන්න
ප්ලැස්මෝඩියම් (Plasmodium) ගණයට අයත් ප්‍රෝටෝසෝවා පරපෝෂිතයන් මඟින් මිනිසාට වැළඳෙන මැලේරියා රෝගය සම්ප්‍රේෂණය කරන ප්‍රාථමික දෛශිකයා සහ අවසන් සත්කාරකයා වන්නේ කුමන මදුරු ගණයද?
- A. Female Aedes mosquito
- B. Mansonia mosquito
- C. Female Anopheles mosquito
- D. Female Culex mosquito
පිළිතුරු තේරීම් ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත.
පිළිතුර බලන්න
පිළිතුර: C. Female Anopheles mosquito. මැලේරියාව සම්ප්‍රේෂණය වන්නේ ඇනෝෆිලිස් (Anopheles) මදුරු ගණයේ ගැහැණු සතුන් මඟිනි (ශ්‍රී ලංකාවේ Anopheles culicifacies). පරපෝෂිතයාගේ ලිංගික ප්‍රජනනය සිදුවන්නේ මදුරුවාගේ බඩවැල තුළ බැවින් මදුරුවා අවසන් සත්කාරකයා වේ.
ඉඩසර විසින් විභාග රටාවට අනුව ලියූ ආදර්ශ ප්‍රශ්නයකි. පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍රයකින් ගත් එකක් නොවේ.
ආහාර සංරක්ෂණය සහ පසු අස්වනු හානි අවම කිරීම
අනිවාර්යයෙන් දැනගත යුතු කරුණු
- ජල ක්‍රියාකාරිත්වය (aw): ආහාරයේ ඇති නිදහස් ජල ප්‍රමාණය මනිනු ලබයි; aw අගය 0.91 ට අඩු වූ විට බැක්ටීරියාද, 0.80 ට අඩු වූ විට පුස් දිලීරද වර්ධනය විය නොහැක.
- පාලිත වායුගෝලීය ගබඩා (CAS): ඔක්සිජන් මට්ටම අඩු කර (1-3%) කාබන් ඩයොක්සයිඩ් මට්ටම වැඩි කර (2-5%) ගබඩා කිරීමෙන් පලතුරුවල ශ්වසනය අඩාල කර මාස ගණනක් නැවුම්ව තබාගත හැක.
- ප්ලාස්ටික් කූඩ භාවිතයේ වැදගත්කම: එළවළු ප්‍රවාහනයේදී ගෝනි වෙනුවට දැඩි ප්ලාස්ටික් කූඩ භාවිත කිරීමෙන් තැලීම් හා පොඩිවීම් නිසා සිදුවන 70% කට වැඩි පසුඅස්වනු හානිය වළක්වා ගත හැක.
එක ප්‍රශ්නයක් උත්සාහ කරන්න
පසු අස්වනු ඉදීමේ ක්‍රියාවලියේදී සෛලීය ශ්වසන අනුපාතයෙහි සීඝ්‍ර වැඩිවීමක් (climacteric rise) සහ උපරිම එතිලීන් නිෂ්පාදනයක් පෙන්නුම් කරන ක්ලයිමැක්ටරික ඵලයක් (climacteric fruit) ලෙස වර්ගීකරණය වන්නේ කුමක්ද?
- A. Watermelon (Citrullus lanatus)
- B. Banana (Musa acuminata)
- C. Orange (Citrus sinensis)
- D. Pineapple (Ananas comosus)
පිළිතුරු තේරීම් ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත.
පිළිතුර බලන්න
පිළිතුර: B. Banana (Musa acuminata). කෙසෙල් (Banana), අඹ, පැපොල් ආදිය ක්ලයිමැක්ටරික ඵල (climacteric fruits) ගණයට අයත් වේ. අස්වැන්න නෙලූ පසු ඉදීමේදී එතිලීන් හෝමෝන සංස්ලේෂණය සීඝ්‍රයෙන් වැඩිවන අතර ශ්වසන වේගය තියුණු ලෙස ඉහළ යයි. දොඩම්, අන්නාසි වැනි අක්ලයිමැක්ටරික ඵලවල මෙම සංසිද්ධිය සිදුනොවේ.
ඉඩසර විසින් විභාග රටාවට අනුව ලියූ ආදර්ශ ප්‍රශ්නයකි. පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍රයකින් ගත් එකක් නොවේ.
ජීව විද්‍යාව ආශ්‍රිත නැගී එන තාක්ෂණික යෙදීම්
අනිවාර්යයෙන් දැනගත යුතු කරුණු
- CRISPR-Cas9 නොබෙල් ත්‍යාගය: ජාන සංස්කරණය පරිගණකයක අකුරු සංස්කරණය තරම් පහසු කළ මෙම තාක්ෂණය සොයා ගැනීම වෙනුවෙන් 2020 රසායන විද්‍යා නොබෙල් ත්‍යාගය පිරිනමන ලදී.
- යමනකා සාධක සහ iPSCs: සාමාන්‍ය වැඩිහිටි සමේ සෛල වලට පිටපත් කිරීමේ සාධක 4 ක් ලබා දී ඒවා නැවත භ්‍රෑණ ප්‍රාථමික සෛල බවට පත් කිරීමේ තාක්ෂණය (භ්‍රෑණ විනාශ කිරීමේ සදාචාරාත්මක ගැටලුව මඟහැරේ).
- ජෛව ආචාරධර්ම: මානව ජන්මාණු සෛල සංස්කරණය මගින් උපදින දරුවන්ට ප්‍රවේණිගත වන වෙනස්කම් සිදු කිරීම සහ පරිසරයට ජාන මුදාහැරීමේදී ඇතිවිය හැකි අවදානම් පිළිබඳ නීතිමය හා ආචාරධර්මීය ගැටලු.
එක ප්‍රශ්නයක් උත්සාහ කරන්න
CRISPR-Cas9 ඉලක්කගත ජාන සංස්කරණ තාක්ෂණයේදී, අභිමත ප්‍රවේණික ඩීඑන්ඒ පිහිටුමේදී නිරවද්‍ය ද්විත්ව-පට ඛණ්ඩනයක් සිදුකිරීම සඳහා Cas9 එන්ඩොනියුක්ලියෙස් එන්සයිමය මෙහෙයවනු ලබන්නේ කුමන අණුව මඟින්ද?
- A. Zinc-finger transcription factor recognizing double-stranded palindromes
- B. Taq DNA polymerase recognizing the Pribnow box
- C. Single guide RNA (sgRNA) containing a matching sequence complementary to the target DNA
- D. Reverse transcriptase synthesized by retroviral vectors
පිළිතුරු තේරීම් ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත.
පිළිතුර බලන්න
පිළිතුර: C. Single guide RNA (sgRNA) containing a matching sequence complementary to the target DNA. CRISPR-Cas9 ජාන සංස්කරණ පද්ධතියේදී, ඉලක්කගත ඩීඑන්ඒ අනුක්‍රමයට අනුපූරක වූ නියුක්ලියෝටයිඩ 20 කින් සමන්විත තනි මාර්ගෝපදේශ ආර්එන්ඒ (single guide RNA / sgRNA) අණුවක් භාවිත කරයි. එමඟින් Cas9 එන්සයිමය නියමිත ස්ථානයට මෙහෙයවා ඩීඑන්ඒ ද්විත්ව පටය කපා දමයි.
ඉඩසර විසින් විභාග රටාවට අනුව ලියූ ආදර්ශ ප්‍රශ්නයකි. පසුගිය විභාග ප්‍රශ්න පත්‍රයකින් ගත් එකක් නොවේ.
ගිණුමක් සෑදීමට පෙර
මෙයට කීයක් වැය වේද?
මම දැනටමත් ජීව විද්‍යාව සඳහා ටියුෂන් පන්තියකට යනවා
එසේ නම් ඔබ ජීව විද්‍යාව සඳහා ගෙවන්නේ විෂය අනුව ය. ඉඩසර සැලසුමකින් ඔබට අඩු වියදමක් යයිද යන්න ඔබ යන පන්ති ගණන මත රඳා පවතී. ඒ නිසා ඔබේම ගණන් දමා බලන්න.
මිල ගණන් පිටුවේ ගණනය කර බලන්න →
මෙය දෙමාපියෙකුට පෙන්වීමට සිතන්නේද?
අනෙකුත් වාර
මෙම පිටුවේ වැරදි තොරතුරක් තිබේ නම්: එය අපට දන්වන්න